Website Accessibility là gì? Nguyên tắc tối ưu khả năng truy cập website

Website Accessibility là gì? 

Website Accessibility (hay Khả năng truy cập website) là việc thiết kế, phát triển web để mọi đối tượng đều có thể hiểu, điều hướng và tương tác với nội dung, bao gồm cả người khuyết tật hay người gặp khó khăn khi sử dụng các thiết bị công nghệ thông thường.

Một website có khả năng truy cập, tiếp cận tốt cần hỗ trợ nhiều cách sử dụng khác nhau, chẳng hạn điều hướng bằng bàn phím, đọc nội dung bằng trình đọc màn hình và hiển thị văn bản với độ tương phản phù hợp.

Khả năng truy cập website hướng đến những đối tượng nào?

Website Accessibility được thiết kế nhằm đảm bảo mọi người đều có thể truy cập, tiếp nhận thông tin và sử dụng các chức năng trên website, đặc biệt là người khuyết tật. Bên cạnh đó, thiết kế dễ tiếp cận còn mang lại lợi ích cho những người gặp hạn chế tạm thời hoặc điều kiện sử dụng không thuận lợi.

Người mắc khiếm khuyết

Khả năng truy cập web đặc biệt quan trọng đối với những nhóm người dùng sau:

• Người khiếm thị: Bao gồm người mù lòa, suy giảm thị lực hoặc mù màu. 
• Người khiếm thính: Bao gồm người điếc, suy giảm thính lực.
• Người gặp hạn chế về vận động, thể chất: Bao gồm người bị run tay, giảm khả năng vận động hoặc khó thao tác chính xác. 
• Người gặp khó khăn về nhận thức và thần kinh: Bao gồm người mắc chứng khó đọc (Dyslexia), rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD) hoặc gặp khó khăn trong xử lý thông tin. 

Người gặp hạn chế tạm thời hoặc theo hoàn cảnh

Không chỉ người khuyết tật, các tính năng accessibility còn hỗ trợ những người gặp trở ngại trong quá trình sử dụng website do tình trạng sức khỏe tạm thời  hoặc môi trường xung quanh.

• Người bị hạn chế vận động tạm thời, người bị gãy tay, chấn thương hoặc đang hồi phục sau phẫu thuật.
• Người sử dụng website trong môi trường ồn ào, nơi sử dụng âm thanh không thuận tiện.
• Người sử dụng thiết bị có màn hình nhỏ, như điện thoại, đồng hồ thông minh.
• Người có kết nối Internet chậm, băng thông hạn chế.
• Người sử dụng thiết bị nhập liệu thay thế, những người truy cập website bằng điều khiển TV thông minh, bộ điều khiển chơi game hoặc thiết bị hỗ trợ khác.

Nhìn chung, Website Accessibility không chỉ phục vụ người khuyết tật mà còn hướng đến mọi người dùng, bất kể khả năng thể chất, nhận thức hay điều kiện truy cập. Việc xây dựng website dễ tiếp cận giúp doanh nghiệp giảm rào cản sử dụng, cải thiện trải nghiệm và mở rộng khả năng tiếp cận khách hàng.

>>> Xem thêm: Top 11+ công cụ phân tích website hiệu suất & lỗi SEO 

Nguyên tắc cơ bản khi thiết kế Website Accessibility (Tiêu chuẩn POUR)

Hiệp hội Khối liên minh Web Toàn cầu (W3C) đã thiết lập 4 nguyên tắc nền tảng giúp định hình một website có tính tiếp cận cao, bao gồm: Perceivable (Có thể nhận biết), Operable (Có thể vận hành), Understandable (Có thể hiểu được) và Robust (Tính bền vững).

Nguyên tắc Nhận biết (Perceivable)

Mọi thông tin và thành phần cấu thành giao diện người dùng phải được trình bày theo cách mà họ có thể nhận thức được bằng các giác quan (thị giác, thính giác, xúc giác).

• Cung cấp giải pháp thay thế bằng văn bản: Tất cả các dữ liệu dạng hình ảnh non-text cần có thuộc tính alt mô tả chính xác nội dung. Điều này giúp các phần mềm đọc màn hình chuyển đổi thành giọng nói cho người khiếm thị, đồng thời hỗ trợ bot tìm kiếm của Google hiểu được ngữ cảnh hình ảnh để tối ưu SEO.
• Chuyển đổi đa phương tiện: Các nội dung video hoặc audio cần tích hợp phụ đề, bản ghi dịch nghĩa hoặc thuyết minh ngôn ngữ ký hiệu.
• Tối ưu hóa độ tương phản: Độ tương phản màu sắc giữa văn bản và nền  phải đạt tỷ lệ tối thiểu là 4.5:1 (theo chuẩn WCAG 2.1 AA) để đảm bảo người dùng có thị lực kém hoặc người cao tuổi vẫn đọc được thông tin.

Nguyên tắc Vận hành (Operable)

Người dùng phải có khả năng tương tác, điều hướng và thực hiện các thao tác trên website thông qua nhiều phương thức điều khiển khác nhau.

• Khả năng điều hướng bằng bàn phím: Toàn bộ chức năng của website (menu, liên kết, biểu mẫu, nút bấm) phải hoạt động hoàn toàn bằng phím Tab, Enter và các phím mũi tên mà không bắt buộc sử dụng chuột máy tính.
• Chỉ báo tiêu điểm rõ ràng: Khi người dùng di chuyển bằng bàn phím, hệ thống phải hiển thị viền bao quanh (vùng focus) rõ nét xung quanh phần tử hiện tại để họ xác định vị trí con trỏ.
• Kiểm soát thời gian: Website cần cung cấp cho người dùng đủ thời gian để đọc và xử lý nội dung. Hạn chế tối đa các banner tự động chuyển động quá nhanh hoặc các phiên làm việc tự động đăng xuất mà không có cảnh báo trước.
• An toàn chống co giật: Không thiết kế các thành phần nhấp nháy, flash hoặc chuyển động quá 3 lần trong một giây để phòng tránh nguy cơ gây kích ứng hoặc co giật cho người dùng có tiền sử bệnh lý liên quan.

Nguyên tắc Hiểu được (Understandable)

Thông tin truyền tải và cách thức vận hành của giao diện người dùng phải đảm bảo tính rõ ràng, logic và dễ hiểu.

• Xác định ngôn ngữ rõ ràng: Mã nguồn website cần khai báo chính xác thuộc tính ngôn ngữ (ví dụ: ) để các công cụ dịch thuật và phần mềm hỗ trợ hoạt động chính xác.
• Tính nhất quán trong điều hướng: Thanh menu, hệ thống nhận diện thương hiệu và các công cụ tìm kiếm cần được bố trí tại các vị trí cố định trên tất cả các trang con, tạo thói quen trải nghiệm đồng bộ cho người dùng.
• Hỗ trợ xử lý lỗi biểu mẫu: Khi người dùng điền sai thông tin trong biểu mẫu đặt hàng hoặc đăng ký, hệ thống phải tự động phát hiện lỗi, đánh dấu vị trí sai và cung cấp hướng dẫn khắc phục bằng văn bản cụ thể (thay vì chỉ báo lỗi chung chung).

Nguyên tắc Bền vững (Robust)

Nội dung website phải đủ mạnh mẽ để đảm bảo khả năng tương thích tối đa với các công cụ phần mềm, trình duyệt và các công nghệ hỗ trợ hiện tại lẫn tương lai.

• Sử dụng mã HTML chuẩn ngữ nghĩa: Việc tuân thủ cấu trúc HTML5 (như sử dụng đúng các thẻ
  ,
• Tối ưu hóa mã nguồn cấu trúc: Đảm bảo mã nguồn không chứa lỗi cú pháp nghiêm trọng, không trùng lặp các thuộc tính định danh (ID) và các thẻ đóng/mở được tối ưu hoàn toàn để tránh xung đột phần mềm.

Cách kiểm tra và cải thiện Website Accessibility 

Để kiểm tra Web Accessibility, doanh nghiệp cần xác định website có đáp ứng được nhu cầu truy cập và thao tác của nhiều nhóm người dùng hay không. Có thể thực hiện theo 3 bước: kiểm tra bằng công cụ tự động, đánh giá thao tác thực tế và đối chiếu với tiêu chuẩn WCAG.

Cách 1: Kiểm tra thao tác và trải nghiệm thực tế

Sau khi quét tự động, hãy trực tiếp sử dụng website trong các điều kiện khác nhau để xác định người dùng có thể tiếp cận nội dung và hoàn thành thao tác hay không.

• Kiểm tra bằng bàn phím: Sử dụng phím Tab để di chuyển giữa các liên kết, nút bấm và trường nhập liệu; dùng Enter hoặc Space để kích hoạt thành phần tương ứng.
• Kiểm tra bằng trình đọc màn hình: Sử dụng NVDA, JAWS hoặc VoiceOver để xem hình ảnh, tiêu đề, liên kết và biểu mẫu có được nhận diện, đọc đúng hay không.
• Kiểm tra khả năng hiển thị: Phóng to nội dung, quan sát độ tương phản giữa chữ và nền, đồng thời kiểm tra website trên màn hình có kích thước khác nhau.
• Kiểm tra nội dung đa phương tiện: Xác nhận video có phụ đề, hình ảnh có mô tả phù hợp và thông tin quan trọng không chỉ được truyền tải bằng âm thanh hoặc màu sắc.

Cách 2: Kiểm tra website bằng công cụ tự động

Sử dụng các công cụ chuyên dụng để quét website và phát hiện những lỗi accessibility phổ biến như thiếu văn bản thay thế cho hình ảnh, độ tương phản màu thấp, cấu trúc tiêu đề không hợp lý hoặc nút bấm thiếu nhãn.

Kết quả kiểm tra giúp xác định những vấn đề cần ưu tiên xử lý. Tuy nhiên, công cụ tự động không thể phát hiện tất cả lỗi, đặc biệt là những vấn đề liên quan đến trải nghiệm sử dụng thực tế.

Các công cụ kiểm tra Website Accessibility phổ biến 

Hiện nay, có nhiều công cụ hỗ trợ kiểm tra Web Accessibility, từ phát hiện lỗi giao diện, phân tích mã HTML đến đánh giá mức độ đáp ứng tiêu chuẩn WCAG. Dưới đây là 5 công cụ phổ biến mà doanh nghiệp và nhà phát triển có thể sử dụng: 

WAVE (Web Accessibility Evaluation Tool)

WAVE là công cụ do WebAIM phát triển, cung cấp tiện ích mở rộng cho các trình duyệt như Chrome, Firefox và công cụ kiểm tra trực tuyến. Điểm nổi bật của WAVE là hiển thị các biểu tượng cảnh báo trực tiếp trên giao diện website, giúp người dùng nhanh chóng xác định vị trí và loại lỗi như thiếu văn bản thay thế, cấu trúc heading chưa hợp lý hoặc độ tương phản màu sắc không đạt yêu cầu. 

axe DevTools (by Deque Systems)

axe DevTools là bộ công cụ kiểm tra accessibility do Deque phát triển, hỗ trợ thông qua tiện ích mở rộng trình duyệt và tích hợp vào quy trình kiểm thử tự động CI/CD. Công cụ sử dụng thư viện mã nguồn mở axe-core để phát hiện các lỗi liên quan đến HTML, ARIA và thành phần giao diện. 

Google Lighthouse

Google Lighthouse là công cụ mã nguồn mở được tích hợp trong Chrome DevTools, cho phép kiểm tra website mà không cần cài đặt tiện ích bổ sung. Công cụ đánh giá Accessibility theo thang điểm từ 0–100, đồng thời chỉ ra các vấn đề như thiếu nhãn biểu mẫu, nút bấm không có tên dễ tiếp cận hoặc độ tương phản chưa phù hợp, kèm theo hướng dẫn khắc phục. 

Siteimprove Accessibility Checker

Siteimprove Accessibility Checker là tiện ích mở rộng trình duyệt hỗ trợ phát hiện các vấn đề về khả năng truy cập và đối chiếu với tiêu chuẩn WCAG. Bên cạnh công cụ kiểm tra, Siteimprove còn cung cấp nền tảng quản trị dành cho doanh nghiệp, cho phép quét website trên quy mô lớn, phân loại lỗi và theo dõi tiến độ cải thiện theo thời gian.

ARC Toolkit (by TPGi)

ARC Toolkit là tiện ích kiểm tra accessibility tích hợp trong Chrome DevTools, tập trung phân tích cấu trúc tài liệu DOM và các thuộc tính ARIA của thành phần giao diện. Công cụ giúp phát hiện những vấn đề liên quan đến tên, vai trò, trạng thái của các thành phần và khả năng nhận diện nội dung bằng trình đọc màn hình. 

Lời kết 

Kiểm tra Website Accessibility là bước cần thiết để phát hiện và khắc phục những rào cản trong quá trình người dùng truy cập website. Doanh nghiệp nên kết hợp công cụ tự động với kiểm tra thực tế và đối chiếu tiêu chuẩn WCAG để cải thiện khả năng truy cập, nâng cao trải nghiệm cho mọi đối tượng người dùng. 

>>> Bài viết liên quan:

• Figma là gì? Công dụng và ứng dụng trong thiết kế website
• Eager Loading là gì? Cách tối ưu truy vấn dữ liệu cho website